హిమాచల ప్రదేశ్లోని కాంగ్రాలో ఉన్న జ్వాలాముఖి దేవి ఆలయం, భూమి నుండి వెలువడే సహజ జ్వాలలనే పూజించే ఒక అద్భుతమైన శక్తి పీఠం.
ఈ ఆలయంలో దేవికి విగ్రహం ఉండదు. బదులుగా, భూమిలోని చీలికల నుండి నిత్యం వెలువడే సహజ జ్వాలలనే ఆరాధిస్తారు. ఈ జ్వాలలు నూనె, వత్తి లేకుండా స్వయంగా వెలుగుతూ భక్తులకు విశ్వాస జ్యోతిగా కనిపిస్తాయి.
ఇక్కడ 'నవదుర్గలు' కు ప్రతీకగా భావించే తొమ్మిది వేర్వేరు జ్వాలలు వెలుగుతూ ఉంటాయి. అవి మహా కాళి, అన్నపూర్ణ, చండికా, హింగ్లాజ్ మాత, వింధ్య వాసిని, మహాలక్ష్మి, సరస్వతి, అంబికా మరియు అంజనా. వీటిలో మహా కాళి జ్వాల అతి పెద్దది.
పురాణాల ప్రకారం, సతీదేవి జిహ్వ (నాలుక) ఈ ప్రదేశంలో పడిందని, అందుకే ఇక్కడ తల్లి అగ్నిరూపంలో ప్రత్యక్షమైందని విశ్వసిస్తారు. సతీదేవి శరీరం ఖండించబడినప్పుడు, ఆమె అవయవాలు పడిన చోట్ల శక్తి పీఠాలు ఏర్పడ్డాయని నమ్మకం.
స్థానిక ఇతిహాసం ప్రకారం, మొఘల్ చక్రవర్తి అక్బర్ ఈ జ్వాలను ఆర్పడానికి ప్రయత్నించినా విఫలమయ్యాడని, అనంతరం బంగారు ఛత్రాన్ని సమర్పించాడని చెబుతారు. ఇక్కడ ప్రార్థిస్తే వాక్చాతుర్యం కలుగుతుందని, అజ్ఞానాంధకారాన్ని దహించే బ్రహ్మజ్యోతిగా ఈ జ్వాలలను భావిస్తారని భక్తులు విశ్వసిస్తారు.
